Lịch bảo dưỡng thuộc về cái máy, không thuộc về in 3D

Bảo dưỡng là phần dễ bị bỏ nhất, vì máy không hỏng ngay mà xấu dần: một vệt gợn trên bề mặt, một bài in bong chân, một lần tắc đầu phun mà bạn nghĩ là do cuộn nhựa. Cả ba đều có thể là hậu quả của việc không làm sạch và không bôi trơn đúng chỗ. Vấn đề là hầu hết hướng dẫn trên mạng viết như thể mọi máy giống nhau — và đó là chỗ chúng sai.

Vì sao không có một lịch chung

Chúng tôi đọc lịch bảo dưỡng do hai hãng công bố cho máy của chính họ, và chúng khác nhau ở cả tần suất, cả đơn vị đo, cả việc phải làm. Bambu Lab tính theo tháng và theo số cuộn nhựa đã in; Prusa Research tính theo giờ in. Ở một chi tiết, hai hãng nói ngược nhau hoàn toàn.

Cấu trúc chung, dù con số khác nhau

Cái có thể mang từ máy này sang máy khác không phải con số mà là cách chia việc. Cả hai lịch đều xếp theo cùng một logic: những gì nhìn thấy được thì kiểm tra thường, những gì phải tháo thì làm thưa, và những gì mòn thì thay theo lượng dùng chứ không theo thời gian.

Trước mỗi bài in

• —Nhìn mặt bàn và cái nạo nhựa quanh vùng in. Một mẩu nhựa cũ nằm dưới lớp đầu là nguyên nhân hỏng phổ biến nhất và mất năm giây để phát hiện.
• —Nhìn đầu phun. Prusa hướng dẫn nung đầu phun lên 250 °C trong 3 – 5 phút rồi chà bằng bàn chải đồng để lấy hết nhựa bám, và kiểm tra đầu phun không có độ rơ theo phương thẳng đứng — việc siết thì làm bằng tay và chỉ khi máy đã nguội và đã tắt.
• —Với máy Bambu Lab, nhìn cái gạt đầu phun. Tài liệu của họ yêu cầu kiểm tra trước mỗi bài in: sạch nhựa, mặt PTFE không hỏng, và giữ ở vị trí nằm ngang.

Mỗi tuần, hoặc mỗi 200 giờ in

• —Bánh răng bộ đùn. Bambu Lab khuyến nghị kiểm tra và làm sạch hàng tuần, và nói dấu hiệu là thấy bụi nhựa trên bánh răng màu vàng; cách nhanh nhất là thổi khí nén. Nếu bánh răng đã có dấu mòn thì thay.
• —Quạt. Bụi và tơ nhựa bám vào cánh quạt làm giảm lưu lượng khí, và làm mát kém là một trong những nguyên nhân của mặt vươn xấu — xem bài thiết kế cho FDM. Tắt máy, thổi khí nén, giữ cánh quạt lại bằng tay để nó không quay tự do.
• —Đai. Prusa mô tả cách kiểm tra bằng tai: gảy đai, nó phải nghe như một nốt trầm. Đai chùng tạo vệt gợn mà không thông số nào sửa được, một điểm đã nói ở bài hiệu chỉnh.

Mỗi tháng

• —Thanh trục và bụi. Lau bằng cồn IPA trên khăn không xơ. Bambu Lab nêu rõ cách làm là phun cồn lên khăn, không phun lên thanh.
• —Con lăn căng đai. Bambu Lab khuyến nghị chỉ tra một chút dầu khi có tiếng kêu ken két, và tránh tra khi không có tiếng — vì dầu hút bụi. Đây là kiểu chỉ dẫn đáng chú ý: nhiều bôi trơn hơn không phải luôn tốt hơn.
• —Ổ bi và độ trơn của trục. Nếu đẩy đầu in bằng tay mà cảm thấy nặng hoặc có chỗ rít, đó là dấu hiệu phải làm sạch trước khi nghĩ đến bôi trơn.

Mỗi ba tháng, hoặc mỗi năm

• —Bôi trơn theo đúng tài liệu của máy bạn — và chỉ đúng những bộ phận tài liệu đó nêu tên.
• —Chống gỉ. Bambu Lab khuyến nghị lau dầu chống gỉ lên thanh trục Y và Z mỗi ba tháng. Ở khí hậu Việt Nam thì đây không phải việc phụ: độ ẩm cao là chuyện quanh năm, một điểm đã nói ở bài dùng ngoài trời.
• —Lọc than hoạt tính. Bambu Lab khuyến nghị thay mỗi ba tháng nếu máy chạy khoảng 8 giờ mỗi ngày, và mỗi tháng nếu máy chạy như máy sản xuất. Một cái lọc hết hiệu lực thì không lọc gì cả — xem bài an toàn khi in 3D.
• —Đầu nối điện. Prusa xếp việc kiểm tra và siết lại các đầu nối vào mốc 600 – 800 giờ in, khoảng một lần một năm.

Cái lọc hết hiệu lực vẫn nằm đúng chỗ và trông vẫn như một cái lọc. Đó là lý do nó bị bỏ quên.

Vật liệu đổi lịch, không chỉ đổi thông số

Đây là phần ít được nói tới nhất, và là phần đáng giá nhất với ai in nhiều vật liệu kỹ thuật. Cùng một cái máy, in ABS hay in PA-CF thì lịch bảo dưỡng không còn giống lịch in PLA.

Hai cột đầu nói cùng một chuyện theo hai cách. ABS và ASA phát tán hạt siêu mịn trong lúc in, và những hạt đó đọng lại khắp nơi trong buồng — trên thanh trục, trên kính camera, trên cảm biến. Nhựa pha sợi thì không bay hơi mà mài: nó làm mòn đầu phun, làm cùn lưỡi cắt, và mòn cả bánh răng đẩy. Vì sao nhựa pha sợi mài mòn nhanh như vậy thì nằm ở bài về nhựa composite, và chuyện đầu phun ở bài về đầu phun.

Cái gì là mòn, cái gì là hỏng

Một bộ phận mòn thì thay theo lượng dùng và bạn nên có sẵn cái thay thế. Một bộ phận hỏng thì thay khi hỏng. Trộn hai loại đó vào nhau là cách người ta vừa mua thừa phụ tùng vừa để một cái lưỡi cắt cùn làm hỏng cả tuần in.

Về lưỡi cắt, tài liệu của Bambu Lab có một ghi chú đáng đọc: sau khoảng 5.000 đến 7.000 nhát cắt, lưỡi có thể đã cùn mà nhìn bên ngoài không thấy biến dạng. Nghĩa là dấu hiệu không phải hình dáng lưỡi mà là triệu chứng ở chỗ khác — filament rút không sạch, cấp nhựa lỗi. Đây là kiểu hỏng dễ bị chẩn đoán sai thành lỗi nhựa hoặc lỗi thông số, giống các trường hợp trong bài lỗi in thường gặp.

Ba việc tài liệu của hãng cấm rõ ràng

1. 01Không tra mỡ lên thanh carbon. Bambu Lab ghi rõ với thanh carbon trục X: mỡ sẽ gây lực cản bất thường và rất khó làm sạch lại. Thanh carbon được thiết kế để chạy khô, chỉ cần làm sạch bụi.
2. 02Không dùng acetone lên tấm nhám hoặc tấm satin. Prusa nêu rõ acetone gây hỏng không phục hồi được trên các tấm này. Acetone là dung môi của ABS, không phải chất tẩy đa dụng — xem thêm ở bài hậu xử lý.
3. 03Không dùng cồn IPA hay dung môi có cồn lên tấm PA nylon. Cũng theo Prusa, tấm dành cho nylon không được vệ sinh bằng acetone, IPA hay dung môi gốc cồn — trong khi chính cồn IPA là thứ được khuyến nghị cho các tấm khác. Chi tiết nào dùng dung môi nào là thuộc tính của tấm, không phải của công việc.

Một bộ việc gọn để bắt đầu

1. 01

   Ghi số giờ in, không ghi số ngày

   Phần mềm hoặc màn hình máy đều có tổng thời gian in. Lịch của Prusa tính theo giờ vì một máy chạy sản xuất và một máy in cuối tuần không thể cùng một chu kỳ.

2. 02

   Làm cái vòng mười phút mỗi tuần

   Thổi bụi bánh răng bộ đùn và quạt, lau thanh trục, nhìn đai và lưỡi cắt. Đây là bốn việc chiếm phần lớn lợi ích và không cần tháo gì.

3. 03

   Đặt một lịch nhắc theo quý cho việc bôi trơn

   Chỉ những bộ phận mà tài liệu của máy bạn nêu tên. Nếu tài liệu nói không bôi trơn, thì không bôi trơn là việc phải làm, không phải việc bị bỏ qua.

4. 04

   Đổi lịch khi đổi nhóm vật liệu

   Bắt đầu in ABS hay nhựa pha sợi thì lịch cũ không còn đúng. Với vật liệu mài mòn, hãy kiểm tra đầu phun và lưỡi cắt theo số cuộn, không theo tháng.

5. 05

   Ghi lại việc đã làm ngay trên máy

   Một tờ giấy dán bên hông máy, ghi ngày và việc. Nó là thứ duy nhất trả lời được câu hỏi lần sau: lần cuối tra mỡ vít me là bao giờ.

6. 06

   Sau bảo dưỡng lớn, in lại mẫu kiểm

   Tháo và lắp lại đầu phun hay căng lại đai đều đổi kết quả đo. In lại mẫu dung sai để biết máy còn ở chỗ cũ hay không.

Điểm cuối, và là điểm hay bị bỏ: bảo dưỡng không phải để máy chạy được mà để máy chạy giống hôm qua. Một xưởng nhận đơn hàng lặp lại sống bằng sự giống nhau đó, và đó cũng là lý do các con số hiệu chỉnh chỉ có nghĩa khi cơ khí đứng yên. Nếu bạn đang tính giá thành cho một chi tiết, phần vật tư bảo dưỡng và thời gian làm nó là một khoản có thật — cách đưa nó vào giá nằm ở bài tính chi phí.